Wystąpienie: Aleksandra Leo

Dziękuję.

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! To, co Prawo i Sprawiedliwość zrobiło z Krajową Radą Sądownictwa i polskim sądownictwem, to skandal. Pozbawił KRS niezależności i oddał prawicowym politykom wpływ na wybór sędziów. Skutki tych decyzji widać dziś w sądach. Strony kwestionują prawidłowość składów, a obywatele muszą zastanawiać się, czy ich sprawy rozpoznaje niezależny i bezstronny sędzia. Nie może być tak, że człowiek idzie do sądu po sprawiedliwość, a później dowiaduje się, że prawidłowość składu, który wydał wyrok, może być podważana. Europejskie trybunały wielokrotnie stwierdzały naruszenie związane z niezależnością polskich sądów. W sprawie Wałęsa przeciwko Polsce Europejski Trybunał Praw Człowieka wydał wyrok pilotażowy i wskazał na konieczność rozwiązania problemu systemowego. TSUE nakładało na Polskę kary finansowe za niewykonanie orzeczeń. To nie są abstrakcyjne spory prawników, to są konsekwencje działań Prawa i Sprawiedliwości, za które płacimy jako państwo.

Projekt porządkuje skutki uchwał KRS od 7 marca 2018 r. do 15 maja 2026 r. sędziowie, którzy przed awansem byli już sędziami powołanymi poza okresem działania tej KRS, wrócą na poprzednie stanowiska. Przez 2 lata będą mogli orzekać w sądach, do których awansowali, na podstawie delegacji. W przypadku osób powołanych po raz pierwszy projekt różnicuje sytuację zależnie od ich wcześniejszej drogi zawodowej.

Część zachowa urząd na mocy wyjątków zapisanych w ustawie, inni będą mogli ubiegać się m.in. o stanowisko referendarza albo wrócić do poprzedniego zawodu. Zwolnione stanowiska sędziowskie mają zostać obsadzone w nowych konkursach.

Prawomocne wyroki nie tracą mocy z mocy samej ustawy. W określonych przypadkach strona będzie mogła złożyć wniosek o uchylenie orzeczenia, ale o jego zasadności zdecyduje sąd. Nie ma więc automatycznego podważania wszystkich zakończonych spraw. Projekt znosi także Izbę Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego oraz likwiduje skargę nadzwyczajną.

To konkretne zmiany systemowe, które mają zakończyć część rozwiązań wprowadzonych w czasie kryzysu praworządności. Nie naprawimy jednym głosowaniem wszystkiego, co zostało zepsute przez lata, ale nie możemy udawać, że problemu nie ma. Obywatel ma prawo do pewności, że jego sprawę rozpoznaje niezależny sąd, a państwo ma obowiązek wykonać orzeczenia europejskich trybunałów i zakończyć sytuację, w której za polityczne decyzje Prawa i Sprawiedliwości płacą obywatele. To nie jest odwet na sędziach. To naprawa szkód wyrządzonych przez podporządkowanie KRS politykom. Klub Centrum poprze ten projekt. Dziękuję.